Sut allwch chi adnabod cenhinen-Bedr Gymreig go iawn?

Dydd Gŵyl Ddewi Hapus ichi, Dyfwyr Gwyllt! Mae pawb yn gwybod, ynghyd â’r ddraig a’r genhinen, bod y genhinen-Bedr yn symbol adnabyddus o Gymru. Ond mae ychydig yn anoddach dweud y gwahaniaeth rhwng cennin-Pedr brodorol y DU a’u cefndryd, sydd yr un mor hyfryd ond ddim mor Gymreig. 

Os ydych chi’n gwbl hyderus eich bod yn gwybod y gwahaniaeth eisoes, yna efallai na fyddwch am ddarllen ymhellach - a mynd i fwynhau paned a chacen gri! Ond, os ydych chi’n debyg i fi, efallai yr hoffech brofi eich hun trwy ateb y cwestiwn canlynol: pa un o’r rhain sy’n wir genhinen-Bedr wyllt brodorol y DU?

Yellow daffodils clustered together.

Three yellow daffodils in a cluster.

Four smiling people in  daffodil hats.

Os mai 'A' yw eich ateb, llongyfarchiadau - dyma’r Narcissus pseudonarcissus, unig genhinen-Bedr frodorol y DU a gwir symbol o Gymru. Yn ogystal â bod â hanes chwedlonol a lle unigryw yng nghalonnau a meddyliau pobl y DU, mae’n hawdd adnabod y genhinen-Bedr hyfryd hon o’i chymharu â’i pherthnasau agos, os gwyddoch chi sut.

Felly beth yn union mae 'cenhinen-Bedr wyllt ' yn ei olygu?

Yellow wild daffodils groups around a tree on the forest floor.

’Does dim byd tebyg i ddod ar draws clwstwr o flodau melyn cyfarwydd cennin-Pedr gwyllt ar ddiwrnod o Wanwyn. Mae’r cennin-Pedr gwyllt (Narcissus pseudonarcissus) - a adnabyddir hefyd fel croeso’r Gwanwyn, gylfinog, a hyd yn oed daffidondilis - yn frodorion Gorllewin Ewrop, er nad ydym yn gwbl sicr os yw’r rhywogaeth yn wir flodyn brodorol y DU neu os cafodd ei gyflwyno i Brydain. Ar un adeg roedd y blodau gwyllt poblogaidd hyn yn olygfa gyfarwydd iawn ledled Cymru a Lloegr, ond gwelwyd dirywiad mawr yn eu niferoedd ganol y 19eg ganrif, yn rhannol o ganlyniad i golli cynefinoedd. Heddiw, maent yn cael eu hystyried yn brin mewn rhai ardaloedd.

Three wild daffodils arranged in a line.

Gellir adnabod cennin-Pedr gwyllt oddi wrth eu chwe phetal melyn golau, sy’n tueddu i fod yn gulach a gyda siâp tebycach i ddeigryn na rhai cennin-Pedr eraill, gyda thrymped canolog melyn llachar. Maent yn dueddol o fod yn llai na mathau masnachol o gennin-Pedr gwyllt, gan dyfu i 35cm o daldra gyda blodau rhwng 4-6cm mewn diamedr, yn wahanol i’r rhai anferth y mae’r mwyafrif ohonom wedi arfer eu gweld. Maent i’w gweld nid yn unig yng Nghymru, ond ledled Gorllewin Ewrop hefyd.

Sut ddaeth y genhinen-Bedr wyllt yn symbol o Gymru?

Y genhinen-Bedr yw blodyn cenedlaethol Cymru, ac mae’n draddodiad i’w gwisgo ar Ddydd Gŵyl Ddewi, sy’n dathlu ein Nawdd Sant ar Fawrth y 1af bob blwyddyn. Roedd yn byw yn y chweched ganrif a dywedir iddo sefydlu mynachlog fawr yng Ngorllewin Cymru ar safle Eglwys Gadeiriol Tŷ Ddewi.

St David's Cathedral.

Mae rhai yn credu mai gwir genhinen-Bedr Dydd Gŵyl Ddewi yw cenhinen-Bedr Penfro (N. pseudonarcissus is-rywogaeth major, a adnabyddir hefyd fel N. obvallaris), sy’n tyfu’n wyllt yn Ne Cymru. Yn wahanol i’r amrywiaeth N. pseudonarcissus cyffredin, mae blodyn cenhinen-Bedr Penfro yn felyn i gyd (llun isod). Rydyn ni’n caru’r ddau fath, felly wnawn ni ddim dewis ffefryn yma.

Group of bright yellow Tenby daffodils.

Credir bod cennin-Pedr gwyllt yn symbol o Gymru ers y 19eg ganrif. Efallai bod eu poblogrwydd yn gysylltiedig â’r enw, ‘Cenhinen Bedr’, sy’n cyfeirio at San Pedr - ac wrth gwrs, mae’n arfer blodeuo tua dechrau Mawrth, mewn pryd ar gyfer Dydd Gŵyl Ddewi. Mae llawer mwy o hanes perthnasol ar gyfer gwisgo cenhinen ar Ddydd Gŵyl Ddewi, gan fod cofnodion am hyn yn ymestyn yn ôl i’r 6ed ganrif; yn ôl y chwedl, fe wnaeth Dewi Sant fynnu y dylai milwyr Cymru wisgo cenhinen wrth fynd i’r frwydr yn erbyn y cas-elyn, y Sacsoniaid, ac yn y 14eg ganrif gwisgodd saethwyr Cymru wisgoedd gwyrdd a gwyn fel cenhinen.

Damcaniaeth arall yw bod gwisgo’r blodyn ar Ddydd Gŵyl Ddewi wedi ei wneud yn boblogaidd gan y cyn-Brif Weinidog David Lloyd George, y gŵr o Gymru. Wrth gwrs mae hefyd yn llawer mwy lliwgar a llai drewllyd - waeth pa mor flasus yw cennin mewn cawl, fyddan nhw fyth mor drawiadol ar eich crys â chenhinen-Bedr llon. 

Members of the Royal Welsh eat leeks, accompanied by a goat.

Waeth beth yw’r rheswm, mae’r genhinen-Bedr yn dal i fod yn symbol cryf o ddadeni a dechrau newydd - mae eu blodau llon yn arwydd o optimistiaeth natur ac yn hebrwng y gwanwyn. Yn draddodiadol, mae wedi cynrychioli gobaith, ffolineb a chariad digydnabod, teimladau y mae’n siŵr y bu i rai ohonom eu teimlo wrth feddwl am dîm pêl-droed a rygbi Cymru rai blynyddoedd yn ôl (er, nid yn 2019 efallai – pwy ddwedodd 'Camp Lawn'?).

Waeth sut y byddwch yn dathlu, beth am ddangos eich cariad i’n cennin-Pedr brodorol ar Ddydd Gŵyl Ddewi a phlannu rhywfaint o fylbiau? Fydd y rhain ddim yn blodeuo eleni, ond mae’n siŵr y cewch fwynhau lluwch o flodau melyn hardd y flwyddyn nesaf - mae cennin-Pedr yn adnabyddus am fod yn wydn a dibynadwy, yn ogystal â bod yn hardd dros ben.

Dysgwch fwy am flodau brodorol y DU trwy ddilyn y ddolen hon. Neu, beth am chwilio am safle gwych i ymweld ag e yng Nghymru trwy ddefnyddio ein map Tyfu’n Wyllt