Adnabod blodau gwyllt

Mae amlenni hau hadau Tyfu’n Wyllt yn cynnwys cymysgedd liwgar o hadau blodau gwyllt brodorol y DU. Mae arbenigwyr yn yr UK Native Seed Hub wedi ymchwilio iddyn nhw a’u casglu mewn partneriaeth â chyflenwyr hadau yn y DU.

Nodyn diogelwch

Dylech ddilyn y camau synhwyrol, arferol yn yr ardd i aros yn ddiogel; peidiwch â bwyta unrhyw blanhigyn os nad ydych chi'n gwybod ei fod yn iawn i'w fwyta, golchwch eich dwylo ar ôl gweithio yn yr ardd a chyn bwyta neu gyffwrdd â'ch gwefusau a'ch llygaid, a gofalwch eich bod yn cadw golwg ar anifeiliaid anwes a phlant bach os nad ydych yn hollol sicr na fyddan nhw'n bwyta'r planhigion.

Peidiwch â defnyddio hadau Tyfu'n Wyllt mewn ardaloedd cadwraeth natur, nac yn agos atynt.

Autumn hawkbit

Peradyl yr hydref

Scorzoneroides autumnalis

Mae blodau melyn euraidd fel dant y llew yn ymddangos o’r rhosglwm o ddail o fis Mehefin hyd fis Hydref. Mae’r hadau’n hir a brown ac wedi eu cysylltu â pharasiwt sy’n cynnwys un rhes o flew.

Birds foot trefoil

Pysen-y-ceirw

Lotus corniculatus

Blodyn gwyllt cyffredin y dolydd. Mae’r enw Saesneg 'bird's foot trefoil' yn cyfeirio at yr hadlestri hir, pob un â bachyn ar ei flaen sy’n edrych fel crafanc aderyn. Mae ei neithdar yn rhoi bwyd gwerthfawr i bryfetach ac yn aml iawn bydd pobl sy'n cadw gwenyn yn ei dyfu.

Common knapweed

Y bengaled

Centaurea nigra 

Blodau porffor llachar, tebyg i’r ysgall, fydd yn ailymddangos bob blwyddyn ar ôl ymsefydlu. Mae’n cynnig fflach o liw ac yn denu gwenyn a ieir bach yr haf. Mae'r adar yn bwyta'r hadlestri.

Common poppy

Pabi coch

Papaver rhoeas

Y pabi clasurol – coch llachar â llygad fawr ddu. Mae’n cynhyrchu llawer o hadau ar ôl blodeuo, a byddan nhw'n egino os caiff y pridd o gwmpas ei droi. Mae hyn yn golygu y gallech chi fwynhau pabïau coch am flynyddoedd i ddod.

Corn chamomile

Camri’r ŷd

Anthemis arvensis

Enw arall amdano yw camomil. Bydd llu o flodau gwynion â llygaid melyn fel llygaid y dydd yn ymddangos ar y planhigyn hwn o ddiwedd mis Mai hyd fis Medi. Mae'r dail yn rhyddhau arogl hyfryd wrth eu gwasgu.

Corncockle

Bulwg yr ŷd

Agrostemma githago

Â’i flodau porffor-pinc deniadol sydd wedi eu rholio fel baner cyn iddyn nhw agor, mae’r blodyn gwyllt hwn â choesyn blewog yn fodlon ei fyd yn y rhan fwyaf o wahanol briddoedd ond bydd yn tyfu orau mewn llecyn heulog, agored.

Cornflower

Glas yr ŷd

Centaurea cyanus

O hau’r hadau hyn mewn pridd heulog sy'n draenio'n dda, bydd blodau glas llachar tlws yn ymddangos ar goesynnau hir yng nghanol yr haf. Cadwch olwg am y glesyn cyffredin, iâr fach yr haf sy’n bwydo ar ei neithdar.

Corn marigold

Melyn yr ŷd

Glebionis segetum

Mae’r blodyn melyn, llachar yma’n cynhyrchu blodau heulog trwy’r rhan fwyaf o’r haf. Maen nhw'n edrych yn hyfryd mewn grwpiau ac yn cynhyrchu digonedd o neithdar ar gyfer peillwyr.

Cowslip

Sawdl y fuwch

Primula veris

Efallai nad dyma’r enw harddaf ar blanhigyn – sydd o bosib yn dod o'r ffaith ei fod yn tyfu’n hapus iawn o amgylch baw gwartheg – ond mae ei flodau melyn cain yn werth eu gweld mewn glaswelltir agored ac, yn fwy a mwy aml, ar ochr y ffordd lle y mae wedi ei ailgyflwyno.

Devils bit scabious

Tamaid y cythraul

Succisa pratensis

Yn ôl y chwedl roedd y diafol, neu’r cythraul, yn gandryll oherwydd bod y planhigyn hwn mor bwerus fel meddyginiaeth, a brathodd y gwreiddyn i ffwrdd – sy’n egluro’r gwreiddyn cwta. Mae’r blodau fioled-las yn edrych fel pincas ac yn ffynhonnell arbennig o neithdar, yn enwedig i'r iâr fach yr haf, britheg y gors. 

Field scabious

Clafrllys y maes

Knautia arvensis

Mae blodau lliw lelog fel pompoms bychan yn blodeuo ar goesynnau hir rhwng mis Gorffennaf a mis Medi, ac yn hynod o ddeniadol i wenyn sy’n peillio. Mae ei goesynnau’n flewog ac yn edrych yn debyg i groen sych.

Foxglove

Bysedd y cŵn

Digitalis purpurea

Os gwisgwch un o’r blodau hyn am eich bys, fel welwch yn syth pam mae enw gwyddonol y ffefryn hen ffasiwn yma’n golygu ‘tebyg i fys’. Gall y dail eich lladd, maen nhw mor wenwynig, ond mewn dognau wedi'u rheoli'n ofalus gellir ei ddefnyddio fel meddyginiaeth.

Hedge bedstraw

Briwydd y clawdd

Galium album

Yn ddigon tebyg i’r Friwydd felen, ond yn fwy ac yn gryfach. Bydd y blodau gwyn mân sy’n blodeuo ar goesynnau hir o fis Mehefin hyd fis Medi yn datblygu’n ffrwythau llyfn, du ar ôl cael eu peillio gan bryfed.

Ladys bedstraw

Briwydd felen

Galium verum

Planhigyn ymledol fydd yn dod yn ôl flwyddyn ar ôl blwyddyn. Mae’n cynhyrchu blodau lliw aur trwy gydol yr haf, sy’n rhoi bwyd i’r gwalchwyfyn hofran a gwalchwyfyn yr helyglys.

Meadow buttercup

Blodyn menyn

Ranunculus acris

Mae blodau menyn melyn pert yn siglo ar goesynnau main. Mae wrth ei fodd â phridd llaith, er y bydd yn ffynnu’n y rhan fwyaf o amgylchiadau.

Meadowsweet

Erwain

Filipendula ulmaria 

Mae’r planhigyn yma, sy’n hoffi daear laith, yn creu sioe o flodau gwyn, gwlanog ar ganol yr haf. Bydd yn hadu os yw’n hapus â’i le, felly os byddwch chi'n ffodus fe fydd yn cynyddu o flwyddyn i flwyddyn.

Oxeye daisy

Llygad llo mawr 

Leucanthemum vulgare

Yn union fel y llygad y dydd mân sy’n tyfu ar y lawnt, ond gyda blodyn mwy a choesyn hirach. Bydd y petalau gwynion a’r llygaid melyn yn sioe o fis Mehefin hyd fis Awst. Maen nhw'n ffefryn gan bryfed sy’n peillio.

Purple loosestrife

Llysiau’r milwr coch

Lythrum salicaria

Caiff y planhigyn hwn ei beillio gan ieir bach yr haf a gwenyn tafod hir ac mae i'w weld yn aml mewn gerddi corsiog neu ar hyd yml pyllau. Bydd blodau pinc fel canhwyllau’n ymddangos ar goesynnau tal yng nghanol yr haf.

Red campion

Blodyn neidr

Silene dioica

Mae blodau pinc llachar y planhigyn bregus yma’n ychwanegu fflach o liw at y casgliad. Mae’n hoffi rhywfaint o gysgod a phridd llaith, felly mae’n debyg y bydd yn ffynnu os oes amgylchiadau fel hyn ar y safle plannu.

Ribwort plantain

Llyriad yr ais

Plantago lanceolata 

Efallai nad yw’n flodyn gwyllt pert iawn, ond mae’n wych ar gyfer bywyd gwyllt. Gall fynd braidd yn rhemp, ond mae’n rhan bwysig o laswelltir y DU, felly mae’n werth ei feithrin.

Selfheal

Y feddyges las

Prunella vulgaris

Ar un adeg roedd y blodyn porffor-las lluosflwydd yma’n bwysig fel meddyginiaeth – byddai’r dail yn cael eu malu a’u rhoi ar glwyfau ar y croen ac roedd llawer yn credu bod diod wedi ei gwneud o’r blodau a’r dail yn gallu gwella gwddf tost.

Square stalked St Johns wort

Eurinllys pedronglog

Hypericum tetrapterum

Mae’r planhigyn hwn, sydd hefyd yn cael ei alw'n ddail y feddyges, yn hoffi gwlybaniaeth. Mae ganddo goesyn sgwâr trawiadol a blodau melyn golau â phum petal sy’n blodeuo o fis Mehefin hyd fis Medi.

Tufted vetch

Ffacbysen y berth

Vicia cracca

Mae blodau porffor llachar, tebyg i flodau pys, yn ymddangos ar goesynnau hir. Mae'n defnyddio tendriliau canghennog sy’n tyfu o flaen y dail i wthio'i ffordd trwy’r planhigion eraill o’i amgylch. Mae cacwn yn arbennig o hoff ohono.

White dead-nettle

Marddanhadlen wen

Lamium album

Ar yr olwg gyntaf mae’r planhigyn hwn yn edrych fel danhadlen boeth, ond os oes ganddo flodau mawr gwyn, fydd y dail ddim yn eich llosgi. Mae’r neithdar wrth fôn y blodau hir yn ffynhonnell fwyd bwysig i’r cacwn.

Wild carrot

Moronen y maes

Daucus carota

Mae’r pennau blodau gwyn, fflat fel ymbarél yn dlws, ond peidiwch â disgwyl llawer ohonyn nhw. Mae’r gwreiddiau’n arogli fel moron ond, yn wahanol i’r math amaethyddol, maen nhw'n denau, gwydn a phrennaidd.

Yellow rattle

Cribell felen

Rhinanthus minor

O droi y blodyn melyn anghyffredin yr olwg hwn â’i ben i lawr, fe welwch bod y wefus uchaf yn edrych fel trwyn, sy’n egluro’r enw Groegaidd ‘blodyn trwyn’. Yn hwyrach, mae bôn y blodyn yn troi’n hadlestr yn llawn hadau rhydd, fydd yn ratlo ar ôl aeddfedu.