Curo’r chwyn

Mae blodau gwyllt yn wydn ac yn tyfu’n gyflym, ond er mwyn cael y canlyniadau gorau bydd angen iti gadw trefn ar y chwyn.

Felly beth yw chwyn?

Y cyfan yw chwyn, yw planhigion yn y man anghywir: yn syml, unrhyw beth nad wyt yn ceisio ei dyfu. Yn ein achos ni, mae hynny’n golygu unrhyw beth sy’n tyfu ar dy lecyn sydd heb ddod o bac hadau Tyfu’n Wyllt.

Bydd rhai mathau o chwyn yn egino’n gyflym, gan ruthro trwy eu cylch bywyd i greu mwy o hadau a mwy o chwyn. Gall mathau eraill ymledu o dan neu ar wyneb y ddaear trwy wreiddiau neu goesynnau hirion.

Beth bynnag, ceisia annog y planhigion yr wyt eu heisiau a chael gwared â’r rhai nad wyt eu heisiau. Dylet gael gwared ar unrhyw blanhigyn sy’n bygwth cystadlu’n erbyn dy flodau neu ddwyn eu adnoddau. Ond ceisia osgoi defnyddio chwynladdwyr gan y gallant wneud niwed i bryfetach a phlanhigion eraill.

Beth ydw i’n debygol o’i weld wrth baratoi’r safle?

Mae chwyn a hadau chwyn ym mhobman yn y pridd, felly fe weli’n fuan iawn beth sydd o dy flaen. Dylet ddelio â dant y llew, gwlyddyn y dom, ysgall y maes, tafolen y cŵn a llau’r offeiriad trwy balu neu godi’r planhigyn cyfan.
 
Mae’r rhai cryfaf yn cynnwys taglys (Convolvulus), rhawn y march (Equisetum), marchwellt, drysi a danadl. Defnyddia fforch i godi cymaint â phosibl o’r planhigyn ond os y bydd tyfiant chwyn gwyllt yn dy drechu, fe allet geisio tyfu dy flodau mewn blwch plannu.
 
Am fwy o wybodaeth am y chwyn ewch i wefan Garden Organic.

Egin chwyn neu egin blodau gwyllt?

Nettles

Wrth i blanhigion ddod i’r golwg bydd y rhan fwyaf ohonynt yn fach a gwyrdd, felly bydd adnabod beth yw beth yn galw am rywfaint o gyfrwyster.

  • Diffinio’r ymylon: ceisia hau dy hadau mewn siâp bwa neu batrymau, fel y galli weld y patrwm wrth iddyn nhw dyfu. Bydd unrhyw beth y tu allan i’r patrwm yma’n chwyn.
  • Adnabod y gelyn: edrych am luniau chwyn cyffredin ar y we a’u codi yn syth y byddi’n eu gweld.
  • Defnyddio gallu’r gymuned: efallai bod cymydog neu berthynas iti’n gwybod am chwyn. Gofyn am wers gyflym ar adnabod planhigion.
  • Cynnal parti chwynnu: “llawer o waith a wna llawer o ddwylo”, felly rho wahoddiad i dy ffrindiau, dy berthnasau a dy gymdogion i ddod i dy helpu!

Awgrymiadau a chynghorion

Brambles

Dod i adnabod dy flodau: mae’n syniad da i hau pinsiaid o hadau mewn pot o compost. Wrth i’r eginblanhigion dyfu edrych arnynt yn ofalus a’u cymharu â’r rhai sy’n dod i’r golwg yn y gwely blodau a thynnu’r rhai sydd ddim yn edrych yr un peth.
 
Marcia ble rwyt wedi hau dy hadau gyda llinell fain o dywod sych.
 
Rhannu gwybodaeth: beth am greu poster o ddihirod: ‘Chwyn – i’w dileu!’ Fe allet gasglu disgrifiadau a thynnu lluniau er mwyn creu’r poster ac yna ei osod yn rhywle ble y gall aelodau eraill Tyfu’n Wyllt ei ddefnyddio.

Cwestiynau Cyffredin

Oes gyda ti gwestiwn pwysig? Darllen trwy’r Cwestiynau Cyffredin yma rhag ofn ein bod wedi ateb dy gwestiwn yn barod. Os na, fe alli ei anfon atom trwy’r dudalen Cysylltu â ni.

C. Tra roeddwn i’n palu fy llecyn blodau gwyllt cefais hyd i lawer o wreiddiau sy’n edrych fel sbageti gwyn trwchus. I ba blanhigyn mae’r rhain yn perthyn?

A. Gwreiddiau taglys (Convolvulus) yw’r rhain – chwyn parhaol cryf iawn. Mae ganddo flodau pert ond bydd yn tagu unrhyw beth sy’n tyfu gerllaw.

Bydd rhaid iti balu’r pridd yn drylwyr iawn gyda fforch, gan godi pob darn posibl o’r gwreiddiau. Gall planhigyn newydd dyfu o’r darn lleiaf o wreiddyn gaiff ei adael yn y ddaear. Bydd dal ati i chwynnu unrhyw egin chwyn ddaw i’r golwg yn parhau i’w wanhau, er ei fod yn anodd iawn i’w waredu’n llwyr.

C. Fe ddywedodd rhywun mai chwyn yw’r blodau sydd yn y pecyn hadau. Yw hynny’n wir?

A. Y cyfan yw chwyn yw planhigyn sy’n tyfu ble nad oes ei eisiau. Rwyt ti eisiau dy flodau gwyllt, felly dydyn nhw ddim yn chwyn. Ond mae blodau gwyllt wedi cael enw drwg. Mae hyn oherwydd eu bod yn tyfu’n naturiol ymysg cnydau ac ar bridd llwm – mewn geiriau eraill, ble nad yw ffermwyr neu arddwyr eu heisiau. Ond ble fo rhywun eu heisiau, maent yn bert iawn.

C. Help – rwyf wedi bod i ffwrdd am gwpwl o wythnosau a nawr mae gen i gymysgedd o lawer o chwyn a phlanhigion yn tyfu trwy’i gilydd!

A. Paid â chynhyrfu! Gafael yn y chwyn a dilyn y coesynnau i lawr at y pridd a’u tynnu allan a chael gwared arnynt. Dylet wneud hyn yn araf a gofalus, a phaid â phoeni gormod os y byddi’n tynnu ambell i flodyn gwyllt ar ddamwain: bydd yn gwneud lles i deneuo planhigion sy’n tyfu’n agos i’w gilydd a bydd y rhai sy’n cael eu gadael ar ôl yn tyfu’n fwy ac yn gryfach o ganlyniad. Fe allet geisio ail-blannu y blodau yr wyt wedi eu tynnu yn rhywle arall a ’dyw hi ddim yn ddiwedd y byd os y byddi’n methu ambell un o’r chwyn – efallai y byddant yn blodeuo ac yn ychwanegu at y darlun terfynol.

Wyddost ti?

Mae gan ddant y llew lawer o rinweddau. Gellir defnyddio’r dail a’r blagur newydd mewn salad a gellir creu diod tebyg i goffi o’r gwreiddiau wedi eu sychu. Mae’r planhigyn hefyd yn ddadwenwynwr a diwretig cryf. Enw Ffrengig arall am ddant y llew yw pis-en-lit, neu ‘pi-pi yn y gwely’!

Am ddysgu mwy? Edrych ar y gwefannau hyn:

Royal Horticultural Society
BBC Gardening: gardening with children
GardenAction
Wikipedia section on weed control