Oriel blodau gwyllt

Mae amlenni hau hadau Tyfu’n Wyllt yn cynnwys cymysgedd liwgar o hadau blodau gwyllt brodorol y DU. Mae arbenigwyr yn yr UK Native Seed Hub wedi ymchwilio iddyn nhw a’u casglu mewn partneriaeth â chyflenwyr hadau yn y DU.

Nodyn diogelwch

Dylech ddilyn y camau synhwyrol, arferol yn yr ardd i aros yn ddiogel; peidiwch â bwyta unrhyw blanhigyn os nad ydych chi'n gwybod ei fod yn iawn i'w fwyta, golchwch eich dwylo ar ôl gweithio yn yr ardd a chyn bwyta neu gyffwrdd â'ch gwefusau a'ch llygaid, a gofalwch eich bod yn cadw golwg ar anifeiliaid anwes a phlant bach os nad ydych yn hollol sicr na fyddan nhw'n bwyta'r planhigion.

Peidiwch â defnyddio hadau Tyfu'n Wyllt mewn ardaloedd cadwraeth natur, nac yn agos atynt.

Peradyl yr hydref

Autumn hawkbit

Scorzoneroides autumnalis

Mae blodau melyn euraidd fel dant y llew yn ymddangos o’r rhosglwm o ddail o fis Mehefin hyd fis Hydref. Mae’r hadau’n hir a brown ac wedi eu cysylltu â pharasiwt sy’n cynnwys un rhes o flew.

Cribau San Ffraid

Multiple rocket-shaped purple plants made of clustered flowers.

Betonica officinalis

Mae clystyrau bychan o flodau porffor a dail bylchog Cribau San Ffraid yn ddelfrydol i’w tyfu ar safleoedd llaith, heulog neu braidd yn gysgodol. Fe’i gwelir weithiau’n tyfu mewn mynwentydd, ble y credid ers talwm y byddai’n cadw ysbrydion aflan draw.

Pys-y-ceirw

Birds foot trefoil

Lotus corniculatus

Un o flodau gwyllt cyffredin y dolydd, mae’r enw Saesneg yn cyfeirio at ei hadlestri hirion, pob un â bachyn ar ei flaen sy’n edrych yn debyg i droed aderyn. Mae’r neithdar yn darparu ffynhonnell fwyd werthfawr i bryfetach ac fe’i tyfir yn aml gan bobl sy’n cadw gwenyn.

Gludlys codrwth

White flower with round 'bladder' behind the petals.

Silene vulgaris

Mae enw’r Gludlys codrwth yn cyfeirio at y ‘goden’ fawr a welir wrth fôn pob blodyn. Mae’r blodau gwynion yn rhyddhau persawr clofs gyda’r nos, sy’n denu gwyfynod tafod hir all gyrraedd yn ddwfn i mewn i biben y blodyn.

Y bengaled

Common knapweed

Centaurea nigra 

Blodau porffor llachar, tebyg i Ysgallen, fydd yn ailymddangos bob blwyddyn unwaith iddo ymsefydlu. Maent yn cynnig fflach o liw ac yn denu gwenyn a glöynnod byw. Mae eu pennau hadau yn darparu bwyd i’r adar.

Pabi coch

Common poppy

Papaver rhoeas

Y pabi clasurol – coch llachar â llygad fawr ddu. Mae’n cynhyrchu llawer o hadau ar ôl blodeuo, a byddan nhw'n egino os caiff y pridd o gwmpas ei droi. Mae hyn yn golygu y gallech chi fwynhau pabïau coch am flynyddoedd i ddod.

Camri’r ŷd

Corn chamomile

Anthemis arvensis

Enw arall amdano yw camomil. Bydd llu o flodau gwynion â llygaid melyn fel llygaid y dydd yn ymddangos ar y planhigyn hwn o ddiwedd mis Mai hyd fis Medi. Mae'r dail yn rhyddhau arogl hyfryd wrth eu gwasgu.

Bulwg yr ŷd

Corncockle

Agrostemma githago

Mae’r blodyn gwyllt coesyn blewog hwn, gyda’i flodau pinc-porffor deniadol wedi eu rholio fel banner cyn iddynt agor, yn hapus ar y mwyafrif o briddoedd ond mae’n tyfu orau mewn llecyn agored, heulog.

Glas yr ŷd

Cornflower

Centaurea cyanus

Heuwch yr hadau hyn mewn pridd sy’n draenio’n dda ac sy’n cael digon o haul a bydd blodau glas llachar yn ymddangos ar goesau hirion yng nghanol yr haf. Cadwch lygad am löyn byw y glesyn cyffredin sy’n bwydo ar ei neithdar.

Melyn yr ŷd

Corn marigold

Glebionis segetum

Bydd y blodau gwyllt melyn llachar hyn yn cynhyrchu eu blodau heulog am y rhan fwyaf o’r haf. Maent yn edrych yn wych mewn clystyrau ac maent yn cynnig cyflenwad parod o neithdar ar gyfer peillwyr.

Briallen Fair

Cowslip

Primula veris

Mae’r blodau melyn cain yma’n braf i’w gweld yn dawnsio mewn glaswelltir agored, ac yn gynyddol ar hyd ymylon ffyrdd, ble maent yn cael eu hailgyflwyno.

Tamaid y cythraul

Devils bit scabious

Succisa pratensis

Yn ôl y chwedl, roedd y diafol yn gandryll bod gan y planhigyn hwn rinweddau meddygol, a cheisiodd gnoi ei wreiddiau - sy’n egluro ei wreiddgyff cwta. Mae’r blodau fioled-glas yn edrych yn debyg i bincas ac yn darparu ffynhonnell neithdar dda, yn enwedig i löyn byw britheg y gors.

Clafrllys y maes

Field scabious

Knautia arvensis

Bydd y blodau lelog cain, sy’n debyg i bompomau, yn ymddangos ar goesau tal rhwng mis Gorffennaf a Medi, sy’n ddeniadol i wenyn sy’n peillio. Mae eu coesau’n flewog ac yn debyg o ran gwead i groen clafrog.

Bysedd y cŵn

Foxglove

Digitalis purpurea

Os ceisiwch chi wisgo un o’r blodau ar eich bys, fe welwch yn syth pam fod enw gwyddonol yr hen ffefryn yma’n golygu ‘tebyg i fys’. Gall ei ddail fod yn farwol o wenwynig, ond mewn dognau wedi eu rheoli, gellir ei ddefnyddio’n feddyginiaethol.

Garlleg y berth

Alliaria petiolate

Un o frodorion perthi a choetiroedd, mae garlleg y berth yn mwynhau amodau llaith, cysgodol. Mae’n blodeuo’n gynnar, o fis Ebrill ymlaen, ac mae ei ddail a’i flodau’n arogli o arlleg.

Briwydd y clawdd

Hedge bedstraw

Galium album

Yn ddigon tebyg i’r Friwydd felen, ond yn fwy ac yn gryfach. Bydd y blodau gwyn mân sy’n blodeuo ar goesynnau hir o fis Mehefin hyd fis Medi yn datblygu’n ffrwythau llyfn, du ar ôl cael eu peillio gan bryfed.

Briwydd felen

Ladys bedstraw

Galium verum

Planhigyn sy’n tyfu ar wasgar fydd yn blodeuo bob blwyddyn. Mae’n cynhyrchu blodau melyn-aur trwy gydol yr haf, sy’n darparu bwyd ar gyfer gwalch-wyfynod hofrol a gwalch-wyfynod helyglys.

Blodyn menyn

Meadow buttercup

Ranunculus acris

Blodau melyn tlws sy’n siglo’n gain ar flaenau coesau mân. Maent wrth eu bodd gyda phridd llaith, er y byddant yn ddigon o sioe yn y mwyafrif o amodau. 

Erwain

Meadowsweet

Filipendula ulmaria 

Mae’r planhigyn yma, sy’n hoffi daear laith, yn creu sioe o flodau gwyn, gwlanog ar ganol yr haf. Bydd yn hadu os yw’n hapus â’i le, felly os byddwch chi'n ffodus fe fydd yn cynyddu o flwyddyn i flwyddyn.

Llygad llo mawr

Oxeye daisy

Leucanthemum vulgare

Mae’n edrych yn debyg i lygad y dydd fydd yn ymddangos ar lawnt, er gyda blodau mwy o faint a choesynnau tal. Mae eu petalau gwynion a’u llygaid melyn yn ddigon o sioe o fis Mehefin i Awst. Maent yn ffefryn gan bryfetach peillio.

Hocysen fwsg

Pale pink flower with five jagged-edged petals.Malva moschata

Mae blodau pinc golau a dail mân yr hocysen fwsg yn cynhyrchu arddangosfa hardd mewn glaswelltiroedd garw ac ar hyd ymylon ffyrdd. Mae’r blodau’n ddeniadol i beillwyr hefyd, sy’n cael eu helpu gyda’r nos gan y persawr mwsglyd sy’n rhoi ei enw i’r planhigyn.

Llysiau’r milwr coch

Purple loosestrifeLythrum salicaria

Caiff y planhigyn hwn ei beillio gan ieir bach yr haf a gwenyn tafod hir ac mae i'w weld yn aml mewn gerddi corsiog neu ar hyd yml pyllau. Bydd blodau pinc fel canhwyllau’n ymddangos ar goesynnau tal yng nghanol yr haf.

Eurinllys trydwll

Five-petaled golden yellow flower with long stamens.Hypericum perforatum

Mae gan y planhigyn meddyginiaethol hwn goesau crynion gyda dwy ymyl amlwg a blodau melyn-aur sy’n blodeuo o fis Mehefin tan fis Medi. Mae’r enw ‘trydwll’ yn cyfeirio at y dail, sydd â chwarennau lled dryloyw amlwg sy’n edrych yn debyg i dyllau pan y’i delir i fyny at y golau.

Carpiog y Gors

Silene flos-cuculi

Gellir adnabod y rhywogaeth unflwydd hon, sy’n berthynas agos i’r blodyn neidr, oddi wrth ei doreth o flodau pinc carpiog. Maent yn mwynhau safleoedd llaith ac fe’u gwelir yn aml ar lannau pyllau a nentydd.

Blodyn neidr

Red campion

Silene dioica

Mae blodau pinc llachar y planhigyn cain hwn yn bywiogi’r gymysgedd. Mae’n hoffi rhywfaint o gysgod a phridd llaith, felly rydych yn debyg o’i weld yn ffynnu os yw eich amodau tyfu’n cynnig hyn.

Meillionen goch

Trifolium pratense

Mae’r feillionen goch, sy’n wannach na’i chyfnither wen, yn flodyn gwyllt cyfarwydd mewn dolydd a thiroedd pori ym mhobman. Mae’n cynnig ffynhonnell gyfoethog o neithdar a phaill, o werth penodol i’n llu o gacwn brodorol.

Llyriad yr ais

Ribwort plantainPlantago lanceolata 

Efallai nad yw’n flodyn gwyllt pert iawn, ond mae’n wych ar gyfer bywyd gwyllt. Gall fynd braidd yn rhemp, ond mae’n rhan bwysig o laswelltir y DU, felly mae’n werth ei feithrin.

Bwrned

Poterium sanguisorba

Mae’r bwrned, sy’n blanhigyn cryf sy’n gorchuddio’r llawr ar briddoedd calchog, anffrwythlon yn tyfu’n dda hefyd mewn gerddi a photiau. O’u gwasgu, bydd y dail yn rhyddhau persawr tebyg i giwcymbr, ac mae’r blodau pinc tywyll mân yn cael eu dal mewn drymffyn trwchus uwchlaw’r dail.

Amranwen ddi-sawr

Tripleurospermum inodorum

Mae’r planhigyn unflwydd hwn yn nodweddiadol o dir sydd wedi ei aflonyddu neu ei droi, gyda blodau hyfryd gwyn a melyn, tebyg i lygad y dydd, o ganol i ddiwedd yr haf. Yn wahanol i rywogaethau eraill, nid ydynt yn rhyddhau persawr wedi eu gwasgu.

Y feddyges las

Selfheal

Prunella vulgaris

Ar un adeg roedd y planhigyn parhaol hwn, a’i flodau porffor-las, yn blanhigyn therapiwtig pwysig - byddai’r dail yn cael eu gwasgu a’u defnyddio ar anafiadau i’r croen a chredid bod moddion wedi ei greu o’r blodau a’r dail yn gwella dolur gwddf.

Eurinllys pedronglog

Square stalked St Johns wort

Hypericum tetrapterum

Mae’r planhigyn hwn, sydd hefyd yn cael ei alw'n ddail y feddyges, yn hoffi gwlybaniaeth. Mae ganddo goesyn sgwâr trawiadol a blodau melyn golau â phum petal sy’n blodeuo o fis Mehefin hyd fis Medi.

Ffacbysen y berth

Tufted vetch

Vicia cracca

Bydd blodau fioled-porffor llachar, tebyg i flodau pys, yn ymddangos ar goesau hirion sy’n ymwthio trwy lystyfiant, gan ddefnyddio tendriliau canghennog sy’n tyfu o flaenau ei ddail. Mae’n arbennig o boblogaidd gyda chacwn.

Marddanhadlen wen

White dead-nettle

Lamium album

Ar yr olwg gyntaf mae’r planhigyn hwn yn edrych fel danhadlen boeth, ond os oes ganddo flodau mawr gwyn, fydd y dail ddim yn eich llosgi. Mae’r neithdar wrth fôn y blodau hir yn ffynhonnell fwyd bwysig i’r cacwn.

Moronen y maes

Wild carrot

Daucus carota

Mae’r pennau blodau, lled-wyn a fflat, sy’n debyg i ymbarél, yn dlws ond peidiwch disgwyl cnwd mawr o’r rhain. Mae’r gwreiddiau’n arogli’n debyg i foron ond, yn wahanol i’r math garddwrol, maent yn denau, gwydn a phrennaidd.

Milddail

YarrowAchillea millefolium

Mae’r planhigyn caled hwn i’w weld yn aml ar ddolydd, glaswelltiroedd, ar hyd ymylon ffyrdd ac mewn cloddiau. Mae ei ddail yn bluog a gwyrdd tywyll, ac mae ganddo glystyrau o flodau gwynion, cain sy’n rhyddhau persawr cryf pan mae’n blodeuo - rhwng mis Mehefin ac Awst.

Cribell felen

Yellow rattle

Rhinanthus minor

O droi y blodyn melyn anghyffredin yr olwg hwn â’i ben i lawr, fe welwch bod y wefus uchaf yn edrych fel trwyn, sy’n egluro’r enw Groegaidd ‘blodyn trwyn’. Yn hwyrach, mae bôn y blodyn yn troi’n hadlestr yn llawn hadau rhydd, fydd yn ratlo ar ôl aeddfedu.