Pam fod blodau gwyllt yn bwysig

Long and wide strip of bright and colourful wildflowers along the side of a paved pathPam fod Tyfu’n Wyllt mor angerddol am flodau gwyllt? A rhai brodorol y DU yn benodol? Yma, rydym yn ceisio egluro beth sy’n eu gwneud mor bwysig.

Pam fod blodau gwyllt mor arbennig?

Mae blodau gwyllt a chynefinoedd llawn blodau gwyllt yn cynnal pryfed a gwahanol fywyd gwyllt.

Yn y DU, rydym angen amrywiaeth eang o flodau gwyllt i ddarparu peillwyr (gwenyn a phryfed eraill sy’n peillio planhigion) gyda ffynonellau bwyd lleol trwy’r tymhorau i gyd – yn cynnwys adegau pan nad yw cnydau’n cynhyrchu blodau.

Mae llawer o’n hoff ffrwythau, llysiau a chnau yn dibynnu ar bryfed i’w peillio. Er enghraifft, yn y DU bydd mefus, mafon, ceirios ac afalau angen cael eu peillio gan bryfed i sicrhau cnwd da.

Ar hyn o bryd, mae’r pryfed yn gwneud y gwaith yma am ddim! Ond os nad oes gan y DU boblogaeth digon eang o bryfed efallai y bydd angen inni ddatblygu dulliau peillio artiffisial, sy’n cymryd llawer o amser ac sy’n gostus hefyd.

Fel y gŵyr llawer o arddwyr, gall pryfed ac anifeiliaid eraill helpu hefyd yn y frwydr yn erbyn plâu cnydau (anifeiliaid a phryfed sy’n difrodi cnydau a phlanhigion). Mae hyn yn golygu efallai y bydd rhaid i ffermwyr ddibynnu mwy fyth ar blaladdwyr, os na fydd y pryfed ar anifeiliaid ‘da’ hyn ar gael i helpu.

Yn ogystal, mae blodau gwyllt yn cyfrannu at ymchwil wyddonol a meddygol. Mae rhai o flodau gwyllt brodorol y DU yn cynnwys cyfansoddion y gellir eu defnyddio mewn cyffuriau i drin clefydau. Er enghraifft, mae bysedd y cŵn (Digitalis purpurea) yn cynnwys cemegolion a ddefnyddir i drin anhwylderau’r galon. Pe baem yn colli rhywogaethau o flodau gwyllt, gallem golli darpar-feddyginiaethau newydd.

Yr un cyn bwysiced, efallai, mae blodau gwyllt yn hardd ac yn creu cynefinoedd sy’n llawn bywyd.

Mae gennym hefyd gysylltiadau diwylliannol cryfion gyda rhai rhywogaethau adnabyddus fel y pabi, sy’n ei hatgoffa am rai a gollwyd mewn rhyfeloedd, neu ddant y llew allai ein hatgoffa am hafau ein plentyndod.

Sut mae blodau gwyllt yn helpu’r amgylchedd?

Mae blodau gwyllt yn darparu llawer o bethau y bydd pryfed eu hangen: bwyd ar ffurf dail, neithdar a phaill, yn ogystal â lloches a lle i fridio. Yn gyfnewid am hyn, bydd pryfed yn peillio’r blodau gwyllt, gan eu galluogi i ddatblygu hadau ac ymledu i dyfu mewn mannau eraill.

Caiff y pryfed eu hunain eu bwyta gan adar, ystlumod, amffibiaid, ymlusgiaid a mamaliaid bychain, y mae pob un ohonynt yn cyfrannu at gylchred bywyd.

Yn ystod y gaeaf, pan fo llai o fwyd ar gael, gall hadau blodau gwyllt fod yn ffynhonnell bwysig o fwyd ar gyfer adar a mamaliaid bychain hefyd.

Gall blodau gwyllt fod o help mawr hefyd i gadw’r pridd yn iach. Pan fydd blodau gwyllt yn ymsefydlu a lledaenu eu gwreiddiau, byddant yn sefydlogi’r pridd o’u hamgylch.

Mae hyn yn golygu pan fydd llawer o law, neu ddyfrio caeau a ddefnyddir i dyfu cnydau, bydd gronynnau pridd a maetholion sydd wedi eu storio yn y ddaear yn aros yn yr un lle a bydd y pridd yn cadw’n iach. Mae hyn yn arbennig o bwysig ar y bryniau, ble mae’n hawdd i’r pridd gael ei olchi i ffwrdd os nad oes systemau gwreiddiau i ddal y pridd yn ei le.

Heb blanhigion fel blodau gwyllt sy’n sefydlogi’r pridd, gall maetholion gael eu golchi i ffwrdd i systemau dŵr cyfagos. Bydd hyn yn achosi problem o’r enw ‘ewtroffigedd’, ble bydd algâu’n ymledu a throi’r dŵr yn wenwynig i anifeiliaid dyfrol.

Close up of bright yellow corn marigolds and purple blue cornflowers in a field

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng blodau gwyllt brodorol y DU a mathau eraill o flodau gwyllt?

Mae rhywogaeth blodyn gwyllt brodorol y DU yn un sydd i’w chael yn naturiol yn y DU, yn hytrach na rhywogaeth sydd wedi ei chyflwyno o rywle arall, gan amlaf gan bobl.

Wedi i’r rhewlifoedd doddi ar ddiwedd yr Oes Iâ diwethaf - tua 10,000 o flynyddoedd yn ôl - dyma’r rhywogaethau wnaeth ailwladychu’r tir. Ond gall fod yn anodd dweud os yw rhywogaeth yn wir ‘frodorol’.

Unwaith i rywogaeth ddatblygu poblogaeth hunangynhaliol, h.y. unwaith y gall barhau i dyfu ac atgynhyrchu heb help, caiff ei hystyried yn rhywogaeth sydd wedi ‘cynefino’.

Gelwir unrhyw rywogaeth a gyflwynwyd i’r DU cyn 1500 AD (tua’r adeg y daeth Harri’r Wythfed yn Frenin Lloegr) ac sydd wedi cynefino’n archaeophyte.

Gelwir unrhyw rywogaeth sydd wedi ymgynefino ar ôl 1500 AD yn newyddian. A gelwir unrhyw rywogaeth sydd heb gynefino, neu un ‘estron’, yn rhywogaeth ddyfod.

Fydd hi ddim yn amlwg bob amser os yw blodyn gwyllt yn frodorol neu’n estron trwy edrych arno. Ond, trwy wybod enw’r rhywogaeth, mae modd chwilio am ei ddosbarthiad brodorol (yr ardal ddaearyddol y mae’n frodorol iddi)

Ond beth sydd mor wych am flodau gwyllt brodorol?

Mae blodau gwyllt brodorol wedi tyfu ac esblygu ers cannoedd, neu weithiau filoedd, o flynyddoedd, yma yn hinsawdd ac amgylchedd y DU.

Mae hyn yn golygu eu bod wedi esblygu ochr-yn-ochr ag organeddau a bywyd gwyllt brodorol eraill, gan helpu ei gilydd yn aml.

Er enghraifft, mae gan lawer o flodau gwyllt brodorol flodau o siâp, maint a lliw, ac adeg blodeuo, sy’n ddeniadol i beillwyr y DU. Mae rhai pryfed, fel rhai rhywogaethau o wenyn bwm, sy’n ffyslyd iawn ynghylch ble byddant yn casglu eu bwyd ac maent angen rhywogaethau penodol o flodau gwyllt brodorol y DU i oroesi.

Mae rhywogaethau blodau gwyllt brodorol wedi cyfaddasu hefyd i amodau amgylcheddol yma yn y DU, felly gall fod yn haws gofalu amdanynt na rhai estron.

Close up of bright red poppies in a field

Beth sydd o le gyda blodau gwyllt estron?

’Does dim ‘o le’ gyda blodau gwyllt estron, ond fe allant gael effaith negyddol ar flodau gwyllt brodorol sy’n tyfu yma eisoes.

Er enghraifft, os bydd rhywogaeth newydd yn dod ag afiechydon, neu’n cystadlu am adnoddau fel dŵr, lle neu beillio gan bryfed, gall rhywogaethau brodorol ddioddef.

Yn ogystal, gall rhywogaethau estron fod yn anodd iawn i’w gwaredu unwaith iddyn nhw ddatblygu poblogaethau hunangynhaliol. Felly, os gadewir iddyn nhw dyfu ac ymledu, gallant drechu planhigion brodorol a bygwth poblogaethau o flodau gwyllt lleol.

Gall rhywogaethau estron ‘groesi’ (croesfridio) gyda rhai brodorol fydd, dros amser, yn gwanhau’r cyfaddasiadau y mae rhywogaethau brodorol wedi eu hesblygu, gan golli’r buddiannau y bydd rhywogaeth frodorol yn eu cynnig.

Mae hyn yn wir am glychau’r gog (Hyacinthoides non-scripta) brodorol y DU a Chlychau’r-gog Sbaenaidd (Hyacinthoides hispanica) a gyflwynwyd i’r DU. Mae’r ardaloedd ble nad yw ond clychau’r gog brodorol y DU yn bodoli bellach yn brin iawn.

Close up of bright yellow dandelions with houses in the background

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng blodau gwyllt brodorol y DU a chwyn?

Y cyfan yw chwyn yw planhigion sydd yn y lle anghywir! Mae chwyn goresgynnol, neu broblemus, yn blanhigion sy’n ymledu’n gyflym a chystadlu gyda’r planhigion yr ydych yn ceisio eu tyfu.

’Dyw llawer o flodau gwyllt brodorol y DU ddim digon cystadleuol i gael eu hystyried yn chwyn problemus, gan fod rhywogaethau eraill yn dueddol o gymryd trosodd yn gyntaf.

Er hynny, mae ambell i flodyn gwyllt brodorol sy’n ‘chwyn’. Er enghraifft, mae llawer yn ystyried dant y llew brodorol y DU (Taraxacum officinale) yn chwyn, gan fod y planhigion yn ymledu’n gyflym ac yn anodd eu gwaredu.

Ond mae blodau dant y llew yn ffynhonnell fwyd bwysig ar gyfer gwenyn a pheillwyr eraill ar ddechrau’r tymor, gan eu bod yn un o’r rhywogaethau sy’n blodeuo’n gynharach. Felly, efallai na ddylen ni fod yn rhy feirniadol ohonynt!

Mae llawer o flodau gwyllt yn tyfu mewn cnydau (a adnabyddir fel blodau gwyllt ‘âr’ neu flodau ‘unflwydd ydfaes’) yn cael eu hystyried yn chwyn gan y gallant leihau cnydau a gall eu hadau halogi cynaeafau.

Ond mae chwynladdwyr cemegol a thechnegau glanhau hadau cyfoes bron a bod wedi dileu llawer o rywogaethau blodau gwyllt âr, fel blodyn-ymenyn yr ŷd a’r benboeth goch. Ar dir amaeth, mae blodau gwyllt bellach wedi eu cyfyngu’n bennaf i ymylon caeau neu ardaloedd blodau gwyllt penodedig.

Felly, sut alla’ i helpu blodau gwyllt brodorol y DU?

Yn gyntaf, helpwch ni i ledaenu’r neges pam eu bod yn bwysig! Rhannwch y dudalen hon gyda’ch ffrindiau a’ch dilynwyr. Dewiswch eich hoff ffaith a’i rhannu gyda dieithryn.

Dolydd eang yn llawn blodau gwyllt brodorol y DU yw’r peth gorau ar gyfer cefnogi pryfed ac anifeiliaid, ond wrth gwrs mae’n amhosibl creu’r rhain mewn ardaloedd trefol!

Fydd rhai peillwyr ddim yn gallu teithio’n rhy bell i chwilio am fwyd, felly mae’n bwysig iawn bod ffynonellau bwyd a llochesi wedi eu gwasgaru yma ac acw iddynt ymweld â hwy. Mae hyn yn arbennig o bwysig mewn ardaloedd trefol ble mae’r amgylchedd yn aml yn llwyd, gyda fawr ddim ffynonellau paill a neithdar. Bydd pob elfen fechan yn help!

Yn ogystal, gall mannau gwyrdd mewn ardaloedd trefol, helpu ein hiechyd a’n lles, felly gall tyfu blodau gwyllt mewn mannau bychain fod o fudd i ni hefyd, fel unigolion ac fel cymuned.

Gallech geisio tyfu hadau blodau gwyllt y Gwanwyn nesaf a chreu eich llecyn blodau gwyllt trefol eich hun; fe roddwn arweiniad ichi ar sut i brynu hadau brodorol.